عناصر تشکیل دهنده مدل حسابداری:
♥ دارایی.
♥ بدهی.
♥ سرمایه.
♥ درآمد.
♥ هزینه.
♥ دارایی:
اموال، مطالبات و سایر منابع متعلق به یک موسسه که در نتیجه معاملات، عملیلت مالی یا سایر رویدادها ایجاد شده و قابل تقویم به پول و دارای منافع آتی است دارایی نامیده می شود.اموالی که صاحب یک موسسه فردی به عنوان آورده نقدی یا غیر نقدی به موسسه اختصاص می دهد، از لحاظ حسابداری جزو دارایی موسسه محسوب می شود.
اقلام دارایی(اقلام زیر از جمله داراییهایی است که معمولا در کلیه موسسات وجود دارد):
♡ نقد: وجوه نقد یکی از انواع داراییها است که در کلیه موسسات وجود دارد و شامل پول موجود در صندوق یک موسسه، موجودی حساب های جاری و سپرده و حواله ها و چک های بانکی است.
♡ مطالبات:
موسسات در جریان فعالیت و داد و ستدهای خود از اشخاص و دیگر موسسات طلبکار می شوند. مطالبات یکی از رایجترین انواع داراییهای موسسات است و به دو نوع عم ه زیر تقسیم می شوند:
۱- بدهکاران یا حساب های دریافتنی.
۲- اسناد دریافتنی.
♡ موجودی های جنسی: اجناسی را که موسسات در جریان فعالیت خود به قصد فروش یا تولید و یا مصرف در عملیات خریداری و نگهداری می کنند موجودی های جنسی نامیده می شوند.و بر سه نوع می باشند:
۱- موجودی کالا: اجناسی که به قصد فروش خریداری یا تولید شده اند، موجودی کالا نامیده می شود.
۲- موجودی مواد: مواد اولیه و دیگر اجناسی که به قصد تولید کالا برای فروش خریداری شده اند، مجودی مواد نامیده می شود.
۳- موجودی ملزومات: اجناسی که برای مصرف در عملیات یک موسسه خریداری شده است و در روال عادی فعالیت یک مو سسه قرار گرفته و قصد فروش آنها وجود ندارد، موجودی ملزومات نامیده می شود.
♡ دارایی های ثابت: اموال با دوامی که به قصد نگهداری بلند مدت خریداری یا ساخته شده و در عملیات یک موسسه مورد استفاده قرار می گیرند دارایی ثابت نامیده می شود.مانند زمین، ساخنمان، ماشین آلات، اثاثه، ابزار و وسایل کار، وسایل نقلیه و ....
♥ بدهی:
تعهداتی که یک موسسه در مقابل اشخاص و موسسات دیگر دارد و از معاملات و رویدادهای گذشته ناشی شده اند و باید از طریق پرداخت پول، تحویل کالا، انجام دادن خدمت یا انتقال سایر اقلام دارایی تسویه شوند بدهی نامیده می شود.بدهیهای یک موسسه معمولا از خرید نسیه اموال، کالا، اخذ وام و نظایر اینها ناشی می شود اما ممکن است عوامل دیگری نظیر برقراری مالیات، بدهیهایی را برای یک موسسه ایجاد کند.
اقلام بدهی(اقلا زیر از جمله بدهی هایی است که معمولا در کلیه موسسات وجود دارد):
♡ بستانکاران یا حساب های پرداختنی: تعهدات یک موسسه در اثر خرید نسیه اموال، کالا و خدمات به اشخاص و موسسات دیگر ایجاد شده اند، بستانکاران نامیده می شود.
♡ اسناد پرداختنی: بدهیهای ناشی از معاملات یک موسسه که در مقابل آن سند تجاری نظیر سفته یا برات صادر شده است، اسناد پرداختنی گویند.
♡ وام: مبالغی که یک موسسه از بانکها و موسسات اعتباری یا سایر اشخاص و موسسات استقراض و به موجب قرارداد یا اسناد تجاری مبادله شده، تعهد می کند که اصل و فرع آن را در موعد معین یا به اقساط بپردازد، وام نامیده می شود.
♥ سرمایه:
حق مالی صاحب یا صاحبان سرمایه یک موسسه نسبت به داراییهای آن سرمایه نامیده می شود و در هر زمان از کسر کردن بدهیها یک موسسه از کل داراییها آن به دست می آید. (سرمایه=دارایی_بدهی). در شرکت های سهامی به جای اصطلاح سرمایه از اصطلاح حق مالی صاحبان سهام استفاده می شود. برخی از مولفان حسابداری، در این مورد، اصطلاح حقوق صاحبان سهام را به کار برده اند.
نکته: حق مالی صاحب یا صاحبان سرمایه از سرمایه گذاری آنان در یک موسسه به صورت نقد و انتقال سایر دارایی ها ناشی می شود و بر اثر سود خالص موسسه افزایش و بر اثر زیان خالص موسسه و برداشت صاحبان سرمایه از وجوه نقد و سایر دارایی ها موسسه کاهش می یابد.
♥ درآمد:
بهای کالای فروش رفته، خدمات انجام شده برای مشتریان و عواید سایر فعالیت های عادی یک موسسه در یک دوره مالی که به تحصیل وجه نقد، افزایش سایر دارایی ها و یا کاهش بدهیهای آن منجر شود، درآمد نامیده می شود.درآمد فروش کالا و حق الزحمه خدمات انجام شده متداولترین نوع درآمد در اکثر موسسات است. اما موسسات ممکن است از اجاره دادن محل، دریافت کارمزد، سود سپرده بانکی و نظایر اینها درآمد کسب نمایند.
♥ هزینه: موسسات برای اداره امور و انجام دادن فعالیتهای مربوط به کسب درآمد، مخارجی نظیر خرید مواد و کالا، پرداخت حقوق و دستمزد، اجاره، آب و برق و غیره را انجام می دهند که موجب خروج وجه نقد، کاهش سایر دارایی ها و یا افزایش بدهیهای موسسه، مربوط می شود. بهای تمام شده کالای فروخته شده به مشتریان، مواد و ملزومات مصرف شده و خدمات مورد استفاده برای تحصیل درآمد در یک دوره مالی را هزینه می نامند. مخارج واقع شده در یک دوره مالی نیزکه منفعت آتی ندارند هزینه آن دوره به حساب می آیند.
★ معادله حسابداری
دارایی = بدهی + سرمایه
این رابطه را معادله اساسی حسابداری یا معادله ترازنامه می نامند.
منبع: علی مدد، ملک آرایی، نظام الدین، مبانی و روشهای عمومی حسابداری جلد اول، تهران، چاپ ۱۸ سال ۱۳۸۰.